Luật Công chứng bắt buộc các văn phòng công chứng (VPCC) phải mua bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp cho các công chứng viên của mình. Quy định này nhằm đảm bảo quyền lợi của người dân nếu công chứng viên của VPCC làm sai gây thiệt hại thì sẽ có nguồn bồi thường. Đến nay mới chỉ có VPCC Việt ở 219C Nguyễn Ngọc Vũ, quận Cầu Giấy (Hà Nội) mua bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp cho các công chứng viên. Dù vậy, sẽ có lúc người dân vẫn phải “níu áo” chính VPCC để đòi bồi thường trong những trường hợp phía công ty bảo hiểm từ chối bồi thường.

Bất cẩn mới bồi thường

Trưởng VPCC Việt Phạm Quang Hưng cho biết văn phòng của ông tự ký hợp đồng bảo hiểm với Tổng Công ty cổ phần Bảo hiểm Bảo Minh. Thời hạn bảo hiểm trong cả năm 2009, hạn mức bồi thường tối đa đối với mỗi tổn thất là 3,5 tỷ đồng. “Bảo hiểm duy trì từng năm một, đến cuối thời hạn bảo hiểm họ sẽ tính toán lại mức phí cho năm sau” - ông Hưng nói. Ông Hưng từ chối tiết lộ mức phí bảo hiểm đã đóng.

Theo ông Hưng, phía Bảo Minh sẽ bồi thường đối với các khiếu kiện xuất phát từ việc VPCC Việt vi phạm nghĩa vụ nghề nghiệp công chứng do hành vi bất cẩn, lỗi bất cẩn hoặc thiếu sót do bất cẩn. Phía Bảo Minh sẽ không bồi thường những thiệt hại có giá trị dưới 20 triệu đồng mà do VPCC Việt tự bồi thường. “Khi phát sinh thiệt hại, người bị thiệt hại gửi đơn tới VPCC, công chứng viên sẽ thông báo cho phía Bảo Minh để họ cử luật sư đến xác định sự việc. Trường hợp họ xác định lỗi do công chứng viên, phía Bảo Minh sẽ đàm phán với bên bị thiệt hại về mức bồi thường. Nếu không thống nhất được mức bồi thường, người bị thiệt hại có thể khởi kiện VPCC ra tòa. Nếu tòa tuyên lỗi thuộc về VPCC, dù phía Bảo Minh không công nhận nhưng sẽ vẫn phải bồi thường” - ông Hưng nói.

Khó xác định lỗi bất cẩn

Tại TP.HCM, tháng 9-2008, sáu VPCC Trung Tâm, Hội Nhập, Chợ Lớn, Bến Thành, Gia Định và Sài Gòn cũng đã liên hệ Tổng Công ty cổ phần Bảo hiểm Bảo Minh bàn việc mua bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp chung cho các công chứng viên. Theo dự thảo hợp đồng, mỗi VPCC dự kiến được bồi thường mức tối đa hai tỷ đồng/năm cho các lỗi do bất cẩn và phải đóng phí bảo hiểm hơn 12 triệu đồng/năm/VPCC. Thế nhưng đến nay, hợp đồng này vẫn chưa được ký bởi nhiều nguyên nhân. Công chứng viên Trần Quốc Phòng - Trưởng VPCC Gia Định cho biết dự kiến bảo hiểm sẽ bồi thường cả các chi phí phát sinh để mời luật sư bảo vệ hoặc giải quyết yêu cầu bồi thường từ bên thứ ba. Riêng lỗi do công chứng viên cố ý gây ra thì không được bồi thường.

Theo công chứng viên Lê Hồng Sơn, Trưởng VPCC Sài Gòn, do hợp đồng bảo hiểm lấy mẫu từ bảo hiểm công chứng viên nước ngoài nên có nhiều điểm chưa phù hợp với nước ta. Việc xác định lỗi bất cẩn do công chứng viên gây ra hiện chưa có văn bản pháp luật nào quy định nên dễ gây tranh cãi. Trong hợp đồng bảo hiểm còn nhiều điểm mơ hồ. Công ty bảo hiểm lại dựa vào doanh thu của từng VPCC để đưa ra giá bảo hiểm, doanh thu càng cao thì bảo hiểm càng lớn cũng gây khó khăn cho các VPCC.

Công chứng viên Phan Văn Cheo cho rằng điều kiện trước nhất của nghề công chứng là đúng người, đúng việc. Công chứng viên không biết đúng người, đúng việc là lỗi do công chứng viên cố ý. Giả sử một cụ già rất yếu đến giao dịch tại tổ chức công chứng, công chứng viên biết sức khỏe của cụ già không đảm bảo minh mẫn mà vẫn chứng giao dịch là lỗi cố ý chứ không phải lỗi bất cẩn. Hoặc trường hợp người vợ thế chấp tài sản cho ngân hàng lại nhờ người lái xe ôm ký thay chồng mình, nếu công chứng viên không xác định được đó là chồng giả mà vẫn chứng nhận thì ngân hàng có quyền kiện công chứng viên về lỗi cố ý gây thiệt hại, công chứng viên vẫn phải bồi thường.

Khó mua bảo hiểm từng vụ việc

Ông Sơn cho biết một vấn đề quan trọng khác là công ty bảo hiểm chỉ bảo hiểm vụ việc do VPCC chứng trong thời hạn 13 tháng (có một tháng dư để tái ký hợp đồng mới). Đặt ra trường hợp hợp đồng, giao dịch được công chứng viên tư ký vào năm 2008, đến năm 2009 mới xảy ra tranh chấp và tòa án quyết định VPCC phải bồi thường. Nếu trong năm 2009, VPCC đó xảy ra nhiều vụ bồi thường trong khi mức bồi thường tối đa chỉ có hai tỷ đồng, mỗi vụ chỉ bồi thường vài trăm triệu đồng là chưa hợp lý.

Nếu muốn bảo hiểm riêng cho từng hợp đồng, giao dịch nhà đất thì lại chưa thấy công ty bảo hiểm bán bảo hiểm loại hình này. Phí bảo hiểm riêng cho từng vụ việc sẽ rất lớn, do bên nào đóng (bên mua, bên bán hay VPCC...) cũng là vấn đề nan giải.

“Trong thực tế, giá trị nhà đất tại TP.HCM rất lớn, mức bảo hiểm từng vụ việc nếu có sẽ rất cao. Nếu VPCC chịu phí thì chắc chắn VPCC sẽ lỗ vì VPCC thu lệ phí công chứng theo mức nhà nước quy định. Giả dụ chứng một hợp đồng bán căn nhà giá năm trăm triệu đồng, VPCC thu 500 ngàn đồng mà phải bỏ tiền ra mua bảo hiểm riêng cho vụ này chắc VPCC đóng cửa mất! Trường hợp hai bên giao dịch tự nguyện mua bảo hiểm cho riêng hợp đồng, giao dịch của mình thì công chứng viên sẽ chứng nhận giao dịch đó ngay” - ông Sơn cho biết.